AI-auteursrecht: Microsoft noemt scraping 'diefstal'

Wat staat er precies in de nieuwe rechtbankstukken

De rechtszaak zelf loopt al langer: The New York Times klaagde Microsoft en OpenAI in 2023 aan wegens auteursrechtinbreuk. De kern van de klacht is dat beide bedrijven grote hoeveelheden journalistieke content, waaronder artikelen achter de betaalmuur, hebben gebruikt om AI-modellen te trainen zonder toestemming of vergoeding.

Nieuw is dat delen van de bewijsstukken die eerder waren afgeschermd, nu openbaar zijn gemaakt. Daaruit blijkt dat een Microsoft-directielid intern al vroeg waarschuwde dat deze praktijk uitgevers financieel zou uithollen, en de datapraktijken van OpenAI omschreef als diefstal. Dat is een fors ander geluid dan de publieke lijn van beide bedrijven, die stelt dat het trainen van AI-modellen op publiek beschikbare content onder 'fair use' valt.

Waarom een intern mailtje zwaarder weegt dan een persbericht

Voor juristen is dit soort interne communicatie goud waard. Een bedrijf dat publiekelijk zegt 'wij handelen volgens de wet', maar intern erkent dat het eigenlijk niet klopt, geeft de tegenpartij een sterk argument voor opzettelijke inbreuk. Dat verhoogt niet alleen de kans op een schadevergoeding, maar kan ook de hoogte daarvan flink opdrijven.

Voor Microsoft en OpenAI is dit dus meer dan een pr-probleem. Het ondermijnt hun eigen verdedigingslinie in de rechtszaak. En voor de bredere sector is het een signaal: de fase waarin AI-bedrijven ongestoord konden scrapen en trainen zonder verantwoording, loopt op zijn einde.

Wat dit betekent voor de AI-tools die jij dagelijks gebruikt

De meeste grote taalmodellen, of het nu gaat om producten van OpenAI, Microsoft of andere aanbieders, zijn getraind op enorme hoeveelheden webdata. Een deel daarvan is auteursrechtelijk beschermd. Dat is precies waarom er inmiddels tientallen rechtszaken lopen, waaronder die van Getty Images tegen beeldgeneratoren en die van Sony en Warner tegen Anthropic.

Voor jou als gebruiker betekent dit niet dat je meteen aansprakelijk bent als je ChatGPT gebruikt voor een blogpost. Maar het betekent wel dat de juridische basis onder deze tools nog volop in beweging is. Een uitspraak in het voordeel van The New York Times kan leiden tot aangepaste voorwaarden, hogere abonnementskosten om licenties te dekken, of zelfs beperkingen in wat een model wel en niet mag genereren.

Onder de EU AI-Act moeten aanbieders van general purpose AI-modellen bovendien een samenvatting publiceren van het materiaal waarop ze hun model hebben getraind. Die transparantieverplichting is er niet voor niets: Europese wetgevers zien dezelfde spanning tussen innovatie en auteursrecht die nu in de Amerikaanse rechtbank naar boven komt.

De juridische druk bouwt zich overal op

Deze zaak staat niet op zichzelf. Anthropic kreeg eerder dit jaar een rechtszaak van Sony en Warner aan de broek over vergelijkbare trainingspraktijken. Getty Images vecht al langer tegen AI-beeldgeneratoren. En uit onderzoek van Pew Research, aangehaald door The Verge, blijkt dat mensen in 34 van de 37 onderzochte landen verwachten dat AI de komende twintig jaar per saldo banen gaat kosten. Het wantrouwen richting AI-bedrijven zit dieper dan alleen deze ene rechtszaak.

Ook OpenAI zelf voedt dat wantrouwen soms onbedoeld. Het bedrijf meldde recent zes nieuwe incidenten van 'zorgwekkend' gedrag van zijn modellen en kondigde aan dit voortaan structureel bij te houden. Dat is op zich een goed teken van volwassenwording, maar het laat ook zien dat de sector zelf nog volop worstelt met grip en verantwoording.

Wat je als Nederlandse ondernemer nu praktisch kunt doen

Je hoeft niet te stoppen met AI-tools gebruiken, en dat is ook niet wat ik hier bepleit. Wel is het verstandig om drie dingen te doen. Ten eerste: breng in kaart welke AI-tools je binnen je bedrijf gebruikt en waarvoor. Ten tweede: houd een menselijke controle op content die je publiceert, zeker als die dicht tegen bestaand werk van derden aan zou kunnen liggen. Ten derde: bouw niet je hele workflow op één AI-leverancier. Als een rechtszaak leidt tot plotselinge wijzigingen in een product of prijsmodel, wil je niet volledig vastzitten.

Voor de Nederlandse MKB-realiteit betekent dit vooral pragmatisme. Je bent geen partij in een Amerikaanse rechtszaak en de Nederlandse auteurswet werkt net iets anders dan het Amerikaanse fair-use-principe. Maar de richting is duidelijk: content, herkomst en toestemming worden overal strenger gecontroleerd. Wie daar nu al bewust mee omgaat, staat over een jaar niet voor verrassingen.