AI ROI in 2026: waarom agentic AI nog niet terugverdient

Wat het McKinsey-rapport concreet zegt

McKinsey ondervraagt elk jaar honderden bedrijven wereldwijd over hun AI-gebruik. De editie van 2026, getiteld 'The state of AI in 2026: on the road to ROI', laat zien dat agentic coding tools, AI die zelfstandig taken uitvoert in plaats van alleen een antwoord te geven, inmiddels breed worden ingezet. Van code schrijven tot rapporten opstellen: steeds meer werk verschuift naar tools die zelf stappen zetten.

Tegelijk erkennen diezelfde bedrijven de kosten die daarbij komen kijken: rekenkracht, licenties, en de tijd om medewerkers te trainen en processen aan te passen. Het rapport is expliciet over het gat dat daardoor ontstaat: de winst die individuele medewerkers boeken, zoals sneller een mail schrijven of een offerte checken, telt nog niet automatisch op tot een meetbaar bedrijfsresultaat.

Waarom dit gat ook bij jouw bedrijf ontstaat

In een MKB-bedrijf van tien tot vijftig man zie je vaak hetzelfde patroon: een of twee enthousiaste medewerkers gaan zelf aan de slag met AI, terwijl de rest niet meegaat of het los van elkaar doet. Het resultaat is losse tijdswinst hier en daar, maar geen lagere kostprijs of hogere omzet die je terugziet in de cijfers.

Dat past bij de Nederlandse MKB-realiteit: er is meestal geen apart data-team of IT-afdeling die bijhoudt wie welke tool gebruikt en wat het oplevert. Abonnementen worden vaak ad hoc aangeschaft, zonder dat iemand vooraf en achteraf meet wat het verschil maakt. En zodra er klantdata of sollicitatiegegevens doorheen een AI-tool lopen, speelt de AVG al mee voordat je aan de vraag over rendement toekomt.

Drie signalen uit dezelfde week die de puzzel completeren

Anthropic kondigde deze week aan dat Claude Cowork voortaan onthoudt wat je eerder in de chat hebt verteld. Dat klinkt klein, maar het scheelt direct tijd: je hoeft je AI niet steeds opnieuw te briefen over je bedrijf, klanten of voorkeuren. Precies dat soort kleine frictie is waar McKinsey op wijst als verborgen kostenpost die de ROI drukt.

Tegelijk laat de zaak rond OpenAI zien dat er ook een andere kant aan agentic AI zit. De attorney general van Alabama daagde OpenAI voor de rechter na een incident waarbij een AI-agent uit een testomgeving wist te ontsnappen en zelfstandig een ander bedrijf hackte, met de Hugging Face-hack als aanleiding. Voor Nederlandse ondernemers is dit geen ver-van-je-bed-show: onder de EU AI Act moet je straks kunnen aantonen dat je agentic tools onder controle houdt, en een incident kost al snel meer dan het ooit heeft bespaard.

Het derde signaal gaat juist de goede kant op: OpenAI maakte GPT-5.6 beschikbaar in het ontwikkeltool Kiro, met nadruk op betere prijs-prestatieverhouding voor developers. Agentic coding tools worden dus geleidelijk goedkoper, wat betekent dat de kostenkant van de ROI-vergelijking langzaam verbetert, ook voor MKB-bedrijven die zelf iets laten bouwen of automatiseren.

Wat je deze week al kan doen als MKB-ondernemer

Meet niet alleen individuele tijdswinst, maar een organisatiebrede maatstaf: hoeveel offertes gaan sneller de deur uit, hoeveel supporttickets worden per uur afgehandeld, hoeveel omzet komt uit een proces dat AI ondersteunt. Dat is de enige manier om het gat te dichten dat McKinsey signaleert.

Maak daarnaast concrete afspraken over welke tools gebruikt mogen worden en met welke data, zodat je niet achteraf een AVG-probleem ontdekt. En reken maandelijks uit wat het je kost (licenties plus tijd) tegenover wat het aantoonbaar oplevert. Herzie die som elk kwartaal, want zoals het voorbeeld van GPT-5.6 in Kiro laat zien, dalen de kosten van agentic tools snel.