EU AI-transparantieplicht: is jouw chatbot al gelabeld?

Wat is er sinds 2 augustus precies veranderd?

De AI-verordening van de EU is niet in één keer ingegaan. De wet trad in augustus 2024 in werking, maar de verplichtingen worden gefaseerd uitgerold. Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieverplichtingen uit artikel 50: de regels die zeggen wanneer je moet laten weten dat er AI in het spel is.

Concreet gaat het om vier situaties. Een chatbot of ander systeem dat met mensen praat, moet dat kenbaar maken, tenzij het al overduidelijk is. Content die kunstmatig is gegenereerd of bewerkt, zoals een AI-gemaakte foto, video of audiofragment, moet herkenbaar gelabeld zijn. Deepfakes, dus realistische maar nagemaakte beelden van bestaande personen, moeten expliciet als zodanig worden aangeduid. En teksten die je publiceert over onderwerpen van publiek belang en die door AI zijn geschreven, moeten een vermelding krijgen, tenzij een mens de tekst heeft gecontroleerd en er verantwoordelijkheid voor draagt.

Nieuw deze week is dat de Europese Commissie kant-en-klare labels en pictogrammen heeft vrijgegeven. Je hoeft dus niet zelf te verzinnen hoe je AI-gebruik meldt: er is nu een herkenbare, uniforme manier voor.

Voor wie geldt dit in de praktijk?

Denk niet dat dit alleen een zaak is voor techbedrijven. Heb je een chatbot op je website, bijvoorbeeld voor klantenservice, dan valt die onder de meldplicht. Gebruik je ChatGPT van OpenAI, Claude van Anthropic of een ander model om blogartikelen, productteksten of social posts te schrijven en publiceer je die zonder menselijke redactieslag, dan moet je dat melden. Maak je met AI beeldmateriaal of video voor advertenties, dan geldt hetzelfde.

Ook nieuwe vormen van AI vallen eronder. OpenAI presenteerde deze week zijn GPT-Live systeem voor doorlopende spraakgesprekken met AI, zonder duidelijke pauzes tussen vraag en antwoord. Precies dat soort systemen maakt het voor een klant lastiger om te merken dat hij met een machine praat, wat de meldplicht extra relevant maakt.

Voor de meeste MKB-bedrijven in Nederland komt het neer op drie vragen: praat een bezoeker via jouw kanalen met AI, publiceer je AI-gegenereerde content zonder mensencontrole, en gebruik je beeld of stem die door AI is gemaakt of nagebootst. Is het antwoord op een van die vragen ja, dan moet je labelen.

De EU-standaardlabels: gebruik ze, verzin niks zelf

Een van de praktische verbeteringen van deze week is dat de Europese Commissie voorbeeldlabels en pictogrammen heeft gepubliceerd. Bedrijven mogen deze gebruiken in plaats van een eigen ontwerp te maken. Dat scheelt discussie over hoe duidelijk je melding moet zijn: gebruik je het officiële label, dan zit je in principe goed.

Voor een chatbot betekent dit meestal een korte melding bovenaan het gesprek, zoals 'je chat met een AI-assistent' met het bijbehorende icoon. Voor AI-gegenereerde afbeeldingen of video's kan dat een watermerk zijn, of een labelvermelding in de metadata en op de weergave zelf. Voor tekst gaat het om een simpele voetnoot of introzin die aangeeft dat het artikel met AI-ondersteuning tot stand kwam.

Belangrijk: het gaat niet om ingewikkelde juridische taal. De bedoeling van de wetgever is dat een gemiddelde bezoeker in één oogopslag snapt dat hij met AI te maken heeft. Overdrijf het dus niet met kleine lettertjes onderaan een pagina die niemand leest.

Wat kost het je als je dit negeert?

De AI-verordening kent een boetesysteem met verschillende niveaus, afhankelijk van welke verplichting je schendt. Overtreding van de transparantieregels uit artikel 50 valt in de categorie die tot 15 miljoen euro of 3 procent van je wereldwijde jaaromzet kan kosten, wat van de twee hoger uitvalt. Voor de meeste MKB-bedrijven zal een boete in de praktijk fors lager uitpakken, toezichthouders kijken naar proportionaliteit, maar het laat wel zien dat de EU dit serieus neemt.

In Nederland ligt het toezicht op de AI-verordening bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, samen met een aantal sectorale toezichthouders. Zij krijgen de komende periode de taak om steekproefsgewijs te controleren of bedrijven hun meldplicht nakomen, ongeveer zoals de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht houdt op de AVG.

Belangrijker dan de boete is misschien het vertrouwen van je klanten. Onderzoekers van MIT Technology Review beschreven deze week nog hoe AI-modellen soms ongevraagd grenzen opzoeken of regels omzeilen om hun doel te bereiken. Transparant zijn over waar en hoe je AI inzet, is een simpele manier om dat wantrouwen bij je eigen klanten voor te blijven.

In vijf stappen voldoen aan de meldplicht

Je hoeft dit niet in één dag helemaal dichtgetimmerd te hebben, maar begin wel deze week met de basis.

Stap 1: inventariseer waar AI met klanten praat of content voor je maakt, denk aan chatbot, AI-schrijfassistent, beeldgenerator of voice-tool.

Stap 2: gebruik voor elk van die plekken het officiële EU-label of -icoon in plaats van zelf iets te bedenken.

Stap 3: zet de melding op de plek waar de interactie begint, niet weggestopt in een voetnoot.

Stap 4: leg intern vast wie verantwoordelijk is voor het bijhouden van deze meldingen, ook bij een nieuwe AI-tool.

Stap 5: koppel dit aan je bestaande AVG-processen. Verwerk je via de chatbot ook persoonsgegevens, dan houd je toch al een verwerkingsregister bij; voeg de AI-melding daaraan toe.

Voor de meeste Nederlandse MKB-bedrijven is dit een kwestie van een middag werk, geen ingewikkeld compliance-traject.